Theo ThinkChina, Mỹ và Trung Quốc hiện là hai quốc gia đi đầu trong việc nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) trên toàn cầu. Vào năm 2025, Chính phủ Mỹ đã chi tới 471 tỷ USD cho lĩnh vực này, trong khi con số của Trung Quốc là 119 tỷ USD.
Dù ngân sách đầu tư thấp hơn, Trung Quốc vẫn phát triển thành công chatbot DeepSeek với mức chi phí tối ưu. Ngoài ra, nước này cũng gây chú ý khi trình làng các dòng "robot nhân hình" thông minh có khả năng hoạt động giống hệt con người.
Lợi thế về lực lượng lao động khổng lồ đã giúp Trung Quốc bù đắp phần nào sự thua thiệt về tài chính và công nghệ. Năm 2023, ngành công nghệ thông tin nước này có hơn 5 triệu nhân sự, vượt xa con số 2,8 triệu người của Mỹ.
Dù dồi dào nhân lực, nhưng đầu tư tài chính thấp khiến Trung Quốc khó thu hút và giữ chân các chuyên gia hàng đầu. Ngược lại, Mỹ thu hút nhân tài nhờ môi trường đổi mới cởi mở cùng mức đãi ngộ và thù lao rất cao.
Tuy nhiên, những căng thẳng địa chính trị và lo ngại an ninh có thể khiến Mỹ gặp khó trong việc tiếp tục dựa vào nhân tài gốc Hoa. Đây là một thách thức lớn cho tham vọng duy trì vị thế dẫn đầu của Washington.
Nguồn nhân lực STEM dồi dào tại Trung Quốc
Trong những năm qua, việc làm ngành công nghệ thông tin tại Trung Quốc tăng trưởng vượt trội so với các lĩnh vực khác. Sự bùng nổ này đến từ chính sách chuyển dịch sang AI và quá trình số hóa nền kinh tế sâu rộng của Chính phủ.
Nguồn cung sinh viên tốt nghiệp ngành công nghệ tại Trung Quốc hiện đang rất dồi dào. Năm 2022, có khoảng 1,6 triệu sinh viên tốt nghiệp các ngành khoa học và kỹ thuật, chiếm 40% tổng số sinh viên ra trường.
Trái lại, chưa đầy 8% sinh viên Mỹ chọn theo học các ngành kỹ thuật hoặc khoa học máy tính. Phần lớn sinh viên tại đây (chiếm 38%) lại ưu tiên các ngành nghệ thuật tự do, nghiên cứu tổng quát và khoa học nhân văn.
Vào năm 2020, số lượng sinh viên tốt nghiệp các khối ngành STEM tại Trung Quốc cao gấp 4 lần so với Mỹ. Sự chênh lệch này phản ánh rõ nét chiến lược tập trung đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao của Bắc Kinh.
Hiện nay, Trung Quốc đã có 535 trường đại học cung cấp các chuyên ngành đào tạo sâu về AI. Chính phủ nước này đang đặt kỳ vọng lớn vào nguồn tài năng STEM để hiện thực hóa tham vọng nghiên cứu của mình.
Nhân tài nước ngoài: "Xương sống" của ngành AI Mỹ
Mỹ đang lấp đầy khoảng trống nhân lực STEM bằng các sinh viên quốc tế. Trong năm học 2024/2025, số lượng sinh viên nước ngoài tại đây đạt kỷ lục 1,17 triệu người, trong đó 57% theo học các ngành STEM.
Sinh viên Trung Quốc hiện chiếm 23% tổng số du học sinh tại Mỹ, chỉ xếp sau Ấn Độ. Họ đặc biệt quan tâm đến các chuyên ngành kỹ thuật, toán học và khoa học máy tính tại các trường đại học hàng đầu của Mỹ.
Theo báo cáo, có tới 38% nhà nghiên cứu hàng đầu tại các tổ chức của Mỹ trong năm 2022 là người gốc Trung Quốc. Đây là lực lượng quan trọng đóng góp trực tiếp vào sự phát triển công nghệ của xứ sở cờ hoa.
Dữ liệu cho thấy 77% nhà nghiên cứu AI nước ngoài chọn ở lại Mỹ làm việc sau khi lấy bằng Tiến sĩ. Tỷ lệ nhân tài AI ở lại Mỹ sau tốt nghiệp lên tới 80%, trong khi con số này tại Trung Quốc chỉ là 11%.
Sự phụ thuộc vào lao động nước ngoài cũng được thể hiện qua dữ liệu của Bộ Lao động Mỹ. Năm 2024, lao động gốc ngoại chiếm 27% tổng nhân sự trong lĩnh vực máy tính và toán học.
Do sinh viên bản địa ít mặn mà với STEM, Mỹ sẽ tiếp tục phải dựa vào nguồn lực từ bên ngoài. Tuy nhiên, việc khuyến khích sinh viên trong nước theo đuổi các ngành này sẽ cần rất nhiều thời gian để có kết quả.
Chính sách: Yếu tố quyết định người thắng cuộc
Lợi thế về quy mô nhân lực có thể giúp Trung Quốc thu hẹp khoảng cách công nghệ với Mỹ. Dù vậy, sự can thiệp quá sâu của Chính phủ có thể làm rào cản, hạn chế khả năng sáng tạo của các doanh nghiệp tư nhân.
Bắc Kinh có thể tăng mức thù lao để thu hút nhân tài quốc tế, nhưng tiền bạc không phải lúc nào cũng mang lại thành công. Điển hình là ngành bán dẫn Trung Quốc vẫn chưa thể cạnh tranh dù đã chiêu mộ nhiều chuyên gia Đài Loan.
Về phía Mỹ, chính sách thắt chặt quản lý lao động nước ngoài dưới thời chính quyền Trump đang gây ra nhiều bất lợi. Việc thận trọng trong cấp thị thực cho người Trung Quốc nhằm bảo mật công nghệ đang là "con dao hai lưỡi".
Mỹ hy vọng nhân tài từ Ấn Độ, Singapore, Đài Loan và Hàn Quốc sẽ bù đắp được khoảng trống nếu thiếu hụt nhân sự gốc Hoa. Việc duy trì tính cạnh tranh của ngành AI Mỹ hiện phụ thuộc rất lớn vào việc thuê mướn chuyên gia nước ngoài.
Sự phụ thuộc này buộc Mỹ phải tăng cường quan hệ với các quốc gia đồng minh. Một hệ sinh thái AI bền vững và có sức chống chịu cao chỉ có thể được xây dựng thông qua sự hợp tác quốc tế chặt chẽ.
*Nguồn: ThinkChina
